|
Chào mừng bạn đă đến với chúng tôi Chúc bạn một ngày an lành
|
|
Giang Hoài Ngọc ----------------
----------------
----------------
----------------
----------------
----------------
----------------
---------------- 
----------------
--------------- Thư Quán :
--------------- Nhạc Quán : ------------------
(phản hồi)
Văn Đức Cung |
--- Các dạng đặc biệt của thơ Đường ---
Trong thơ Đường, ngoài những luật lệ chính quy ra ta c̣n sáng tạo ra nhiều thể loại đặc biệt rất sinh động làm phong phú thêm cho thơ ca Việt Nam 1. Thủ nhất thanh (nhất đồng) : từ đứng đầu của tất cả các câu đều giống nhau Tám mừng Mừng đón xuân về muôn sắc hoa Mừng xuân, xuân mới, mới thêm ra Mừng nghe nhựa sống như c̣n trẻ Mừng thấy đời tươi chửa muốn già Mừng khỏe đôi chân, đi đứng vững Mừng tinh cặp mắt, ngắm nh́n xa Mừng nhau tuổi thọ tăng tăng măi Mừng được trường xuân hưởng thái ḥa2. Song điệp : mỗi câu đều có 2 điệp từ Vô đề Vất vất vơ vơ cũng nực cười Căm căm cúi cúi có hơn ai Nay c̣n chị chị anh anh đó Mai đă ông ông mụ mụ rồi Có có không không lo hết kiếp Khôn khôn dại dại chết xong đời Chi bằng láo láo lơ lơ vậy Ngủ ngủ ăn ăn nói chuyện chơi3. Song điệp độc vận : mỗi câu đều có 2 từ giống nhau Xuân và Thơ Xuân tự ngàn xưa bạn với thơ T́nh Xuân là cả vạn lời thơ Đẹp duyên thơ bút, Xuân ngời sắc Rộn khúc xuân thiều, nhạc ánh thơ Xuân vắng, oanh hờn, thơ dáng liễu Xuân về hương tỏa ngát trời thơ Xuân nương, thi sĩ đôi người ngọc Dệt mộng ngày Xuân lộng ư thơNghĩa t́nh Chữ nghĩa đi đôi với chữ t́nh Nếu coi thường nghĩa sẽ lơi t́nh Trọng thầy quư bạn yêu t́nh nghĩa Trục lợi tham danh, ghét nghĩa t́nh Mấy kẻ bạc t́nh thường phụ nghĩa Những ai nặng nghĩa ắt chung t́nh Dứt đường t́nh nghĩa là vô đạo Nghĩa nhắc ta luôn sống chí t́nh4. Dĩ đề vi thủ : lấy những từ đầu đề để mở đầu câu thơ Chân thành cảm tạ Hàn Giang thi hữu Chân trời ai khéo ghép ḍng thơ Thành những vần hoa lộng ánh mơ Cảm nghĩa giao du duyên hàn mặc Tạ t́nh tri ngộ khách giang hồ Hàn lâm văn mạch say hồn mộng Giang khẩu ba đào lộng tiếng tơ Thi tứ cao sâu hàng ngọc chuốt Hữu bằng xướng họa thỏa mong chờ5. Dĩ đề vi vận : lấy đầu đề làm vần Không chồng trông bông lông Bực ǵ bằng gái chực pḥng không Tơ tưởng v́ chưng một tấm chồng Trên gác rồng mây ngao ngán nhẽ Bên trời cá nước ngẩn ngơ trông Mua vui lắm lúc cười cười gượng Giả dại nhiều khi nói nói bông Mới biết có chồng như có cánh Giang san gánh vác nhẹ bằng lông6. Toán thi : mỗi câu đều có từ chỉ con số Mừng bạn thơ vui xuân 79 Xuân này dương lịch chín mươi hai Thiên Tước mong anh đủ chục mười Nhớ tiệc thất tuần sao quá chóng Sang năm bát thập lại càng vui Ba toong vũ luyện bao người học Bảy bước văn hay khối bạn đ̣i An mạnh mừng nhau thêm một tuổi Bốn mùa thanh thản mộng thơ chơi7. Liên hoàn : là thể thơ mà trong một hay nhiều đoạn nối tiếp, câu cuối đoạn trên trở thành câu đầu đoạn dưới Thi lấy được Anh Phán nhà ta biết cóc ǵ Kỳ thi tham biện cũng ra thi Nhất th́ anh đỗ, nh́ anh trượt Chẳng đậu khoa này, khoa khác đi Chẳng đậu khoa này, khoa khác đi Nam nhi chi chí há lo ǵ Một, hai, ba, bốn, năm năm trượt Nhẵn mặt quan trường chẳng thẹn chi Nhẵn mặt quan trường chẳng thẹn chi Trượt thi thi trượt vẫn gan lỳ ..........8. Liên hoàn thuận nghịch vận : là thể thơ như trên, nhưng bài sau viết ngược vần bài trước Xem ḥn non bộ Non nhân, nước trí, điểu muông hiền Núi giả mà in dáng tự nhiên Một vũng xinh xinh vươn một ngọn Hai cầu nho nhỏ vắt hai triền Thuyền ngư lướt suối dong miền tục Cánh hạc trườn mây bổng cơi tiên Đổi cảnh tâm tư dường nhẹ nhơm Lâng lâng chẳng bợn chút ưu phiền Lâng lâng chẳng bợn chút ưu phiền Bàn đá say cờ đôi lăo tiên Lă vọng buông câu vờn sóng nước Phật đài mở lối lượn ven triền Sơn thanh thủy tú, hồn u nhă Sắc lộng hương nùng, khí hạo nhiên Phong cảnh tạo h́nh như giới thiệu Chủ nhân đây cũng bậc minh hiền9. Ô thước kiều : cũng là thể thơ liên hoàn, nhưng lấy 2 từ cuối hoặc nhắc lại 2,3 từ nào đó ở câu cuối bài trên để mở đầu cho bài dưới T́nh người ly hương Khổ nào sánh đặng khổ chia ly Giă biệt quê yêu biết viết ǵ Bút nghẽn trăm t́nh thơ lạc vận Tơ ṿ chín khúc lệ hoan mi Tương liên nghĩa ấy khôn mờ nét Tái ngộ ngày nao khó định kỳ Bốn biển cho dù trong một cơi Bàng hoàng tâm sự bước ra đi Ra đi thơ bạn rời xa măi Ngoảnh lại non sông cách biệt rồi Đất mẹ bỗng dưng thành đất khách Quê người dễ dám nhận quê tôi Á Âu tuy một mà hai giống Nam Bắc dù hai cũng một ṇi Bịn rịn khôn ngăn ḍng cảm khái Muôn ngàn lưu luyến buổi chia phôi Chia phôi một sớm sầu lên ải Khác biệt đôi phương lệ ứa tṛng Chưa chút hương trao về bạn hữu Có ǵ ? Để hẹn với non sông Ngẩn ngơ bước khách trời xanh mặt Lai láng t́nh quê máu đỏ ḍng Nông nỗi vơi đầy ai biết nhỉ Bẽ bàng mấy vận dệt khôn thông Khôn thông án lạnh tơ nhiều mối Khó giải niềm riêng giấy một tờ Luống thẹn với ḿnh than với bóng Để buồn cho bút nghẽn cho thơ Hương thơm đất nọ duyên đành đoạn Cảnh lạ trời kia tuyết phủ mờ Kẻ ở người đi muôn dặm cách Lữ hành thêm ngán nỗi chơ vơ Chơ vơ ......10. Tập danh : là thể thơ mà trong mỗi câu đều có danh từ gắn với đề tài Mừng ông lăo hàng thịt ăn thượng thọ Nay tiết mừng ông mới Bảy mươi Cổ hi chưa dễ mấy lăm người Răng long nhưng hăy c̣n tinh mắt Đầu bạc nhưng mà chửa tắc tai Bè bạn bày vai kèo chén Lư Cháu con dưới gối múa sân Lai Xưa nay vẫn giữ ḷng chân thực Chữ đức giả xương máu để đờiHương sắc trời hè Ve khơi lửa lựu lập ḷe bông Phượng vĩ đua nhau diện áo hồng Nức khóm dạ lan cơn gió thoảng Thơm giàn thiên lư bóng trăng lồng Cau vừa hé nhụy say canh mộng Ngâu đă đưa hương át khí nồng Ngào ngạt trong khuya nhài mở cánh Mặt hồ sen tỏa ngát tầng không11. Liên ngâm (hợp thái) : là thể thơ 2 hay nhiều người làm chung một bài, lần lượt mỗi người một hoặc hai câu. Cảnh Tây Hồ (1) Hồ Tây riêng chiếm một bầu trời Bát ngát tư mùa rộng mắt coi Cỗi ngọc xanh xanh làng phía cạnh Trâu vàng biêng biếc nước vàng khơi Che mưa nhà lợp vài gian cỏ Chèo gió ai bơi một chiếc chài Giậu thủng chó đua đàn sủa tiếng ......# (1) Bài này tương truyền do bà chúa Liễu Hạnh cùng Phùng Khắc Khoan và 1 vị họ Lư, 1 vị họ Ngô đi chơi thuyền ở Hồ Tây liên ngâm 12. Tính danh : câu nào cũng có chỉ nhân danh hoặc địa danh Lỗi thề Vùi oan bạc mệnh sóng Tiền Đường (1) Ngọn đuốc Chiêm Thành (2) rơ nhớ thương Chắp cánh đẹp ǵ câu Thất Tịch (3) Ôm cầm say măi gái Tầm Dương (4) Lỗi thề Chung Tử (5) sầu tri kỷ Hoen mái Tây Hiên (6) lệ đoạn trường Hồ Hán (7) ngậm ngùi mây cách biệt Ngân Hà (8) mưa gió nẻo cầu sương # (1) nói về Kiều trầm ḿnh ở sông Tiền Đường (2) nói về Huyền Trân công chúa sang Chiêm Thành (3) nói về Đường Minh Hoàng và Dương Quư Phi đêm mùng 7 tháng 7 (thất tịch) thề cùng nhau "sống làm vợ chồng, chết là chim liền cánh, cây liền cành" (4) Bạch Cư Dị đêm đậu thuyền ở bến Tầm Dương làm bài Tỳ Bà Hành cho ca kỹ hát (5) tích Bá Nha gảy đàn, Tử Kỳ biết Bá Nha nghĩ ǵ. Sau Tử Kỳ chết, Bá Nha đập đàn không gảy nữa (6) tích Trương Quân Thụy và Thôi Oanh Oanh t́nh tự dưới mái Tây Hiên (7) tích Chiêu Quân cống Hồ (8) tích Ngưu Lang Chức Nữ13. Thủ vĩ ngâm : câu đầu và câu cuối giống nhau Cảm tưởng khi xem chèo Quan Âm Thị Kính Ngán ngẩm cho bay một lũ mù Dây oan quàng đến cả thầy tu Thị Mầu "ễnh ruột" làng ăn khoán Tiểu Kính ngay ḷng gái cáo vu Đầu Phật sao gieo điều bội Phật Ái phu mà gán tiếng vong phu Quá ham rượu thịt mờ con mắt Ngán ngẩm cho bay một lũ mù14. Triệt hạ : từ cuối cùng của mỗi câu thơ bỏ lửng làm cho câu thơ chưa trọn nghĩa Châu về Hợp Phố Giáp Tư hung niên cứ ngỡ là ... Mấy "viên ngọc quư" úm ba la ... Dă tràng xe cát công lao những ... Nước lă ra sông phút chốc mà ... Trăng lặn sao mờ đành nhẽ để ... Trời quang mây tạnh ấy may ra ... Vận hồng bỗng mở duyên thơ khéo ... Hợp Phố châu về, suưt nữa ta ...Chợt thấy Thác bức rèm châu chợt thấy mà ... Chẳng hay người ngọc có hay đà ... Nét thu gợn sóng h́nh như thể ... Cung nguyệt quang mây chắc ngỡ là ... Khuôn khổ ra chiều người ở chốn ... Nết na xem phải thói con nhà ... Dở dang nhắn gửi xin thời hăy ... T́nh ngắn t́nh dài chút nữa ta ...15. Yết hậu : yết là nghỉ, hậu là sau, là lối thơ mà các câu trên đủ từ cả, riêng câu cuối chỉ có 1 từ Lươn Cứ ngỡ rằng ḿnh ngắn Ai ngờ cũng dài ườn Thế mà con chê trạch Lươn !16. Phá cách : thất niêm có dụng ư Trèo đèo Ba Dội Một đèo, một đèo, lại một đèo Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo Cửa son đỏ loét tùm hum nóc Kẽ đá xanh ŕ lún phún rêu Lắt léo cành thông cơn gió thốc Đầm đ́a lá liễu giọt sương gieo Hiền nhân quân tử ai mà chẳng Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo17. Sắc thái : câu nào cũng có từ chỉ màu sắc Chiều nổi màu thu Trời thu bóng ác rực màu vang Trườn trượt vào lưng rặng núi chàm Cánh nhạn chiều tà sương lót trắng Cḥm mây mưa nhạt khói mờ lam Lầu thu thoát nắng nâng rèm tía Vườn vắng c̣n đây nở đóa vàng Nếu chẳng vươn t́m hoa súng tím Th́ đâu được ngắm nguyệt da cam18. Láy : mỗi câu đều có từ láy Quán Khánh (Thanh Hóa) Đứng tréo trông theo cảnh hắt heo Đường đi thiên thẹo quán cheo leo Lợp lều mái cỏ tranh xơ xác Xỏ kẽ kèo tre đốt khẳng khiu Ba chạc cây xanh h́nh uốn éo Một ḍng nước biếc cảnh leo teo Thú vui quên cả niềm lo lắng Ḱa cái diều ai nó lộn lèoXuân Rạng Đông Dồn dập hùng kê cất tiếng vang O o chấn động khắp nhân hoàn Từ từ đêm quạnh thu nhỏ lại Vội vă xuân t́nh chuyển nhịp sang Mặt đất bừng bừng dâng khí thế Đầu đông rạng rỡ tỏa dương quang Mùa sang vạn vật đều tươi tỉnh Cuộc sống vào say lắm rộn ràng19. Thuận nghịch độc (hồi văn) : thể thơ đọc xuôi là một bài mà đọc ngược cũng là một bài Thu nhớ Canh thu đối nguyệt thưởng chung trà Gợi nhớ mong h́nh bóng nẻo xa Cành điểm cúc khoe hương đạm ủ Cánh vươn hồng lộng ánh mơ pha Mành hoa phất phất đưa theo gió Khúc nhạc mênh mông bỗng vút đà Tranh ngắm tưởng người ai có biết ? Canh thu đối nguyệt thưởng chung trà Trà chung thưởng nguyệt đối thu canh Biết có ai người tưởng ngắm tranh Đà vút bổng mông mênh nhạc khúc Gió theo đưa phất phất hoa mành Pha mơ ánh lộng hồng vươn cánh Ủ đạm hương khoe cúc điểm cành Xa nẻo bóng h́nh mong nhớ gợi Trà chung thưởng nguyệt đối thu canhHồ Gươm dưới trăng Hồ rạng đẹp lên ánh diệu kỳ Dáng duyên xuân thủy lục quang huy Tơ mành rủ liễu say trăng gió Ảnh nguyệt vờn hoa lộng nhạc thi Mờ lại tỏ Nghiên đài Bút tháp Thực hay hư báu kiếm thần quy Thơ đề ư gợi hồn non nước Vơ vẩn ngẫm đời bước thịnh suy Suy thịnh bước đời ngẫm vẩn vơ Nước non hồn gợi ư đề thơ Quy thần kiếm báu hư hay thực Tháp Bút đài Nghiên tỏ lại mờ Thi nhạc lộng hoa vờn nguyệt ảnh Gió trăng say liễu rủ mành tơ Huy quang lục thủy xuân duyên dáng Kỳ diệu ánh lên rạng đẹp hồ20. Phú đắc : cách giải thích hay phát triển ư của một câu ca dao hay một câu thơ bằng một bài thơ Đường, nhưng nội dung phải phù hợp với 1 sự việc nào đó Già c̣n muốn lấy chồng Bà già đă bảy mươi tư Ngồi trong cửa sổ gửi thư kén chồng Đă trót sinh ra kiếm má đào Bảy mươi tư tuổi có là bao Xuân xanh xấp xỉ hàng răng rụng Ngày vắng ân cần mảnh giấy trao Chữ nhất nhi chung đành đă vậy Câu tam bất hiếu nữa làm sao May mà lấy được ông chồng trẻ Họa có sinh ra được chút nào21. Áp cú : từ ở cuối câu trước thành từ đầu câu sau Sang canh Năm nảo năm nao cũng ước lành Lành, c̣n mong hết ? Đón sang canh Canh trời thắc thỏm phương xin lộc Lộc nước lăm le khách vít cành Cành lá đêm qua dù thiếu nụ Nụ đào xuân hé đẹp hơn tranh Tranh đời mới lại màu hoa gấm Gấm vóc sơn hà lộng sắc xanh22. Chơi chữ : trong 1 bài thơ có dùng từ đứng riêng hoặc ghép lại để mô tả một ư ǵ thể hiện yêu cầu của đề tài hoặc có thể mang nghĩa khác Mừng có cháu Bồng thằng cháu nội, thỏa ḷng chưa Bơ những ngày đêm khắc khoải chờ Cành bổng đầu mùa tươi quả bói Mầm non cổ thụ biếc rừng xưa Ông thơm bà dọa không cho bế Bà nựng ông ru lại cứ đùa Trông cháu nũng bà ông khoái chí Khề khà hứng bút lại làm thơ23. Ngôn thi : loại thơ viết nghe như nói chuyện Sai người nhà là Cam đi hái hoa Cam sớm ra thăm gốc hải đường Hái hoa về để kết làm tràng Những cành đă nở đừng tay nặng Mấy đóa c̣n xanh chớ bẻ quàng Với lại tây hiên t́m liễn sạ Rồi sang đông viện lấy b́nh hương Mà về cho chóng đừng thơ thẩn Kẻo lại rằng không dặn kỹ càng24. Kỵ đề : thể thơ mà các câu đều không có từ nào chỉ đề tài mà vẫn thể hiện đầy đủ ư của đề tài Xuân Rồng đề thơ Rồng Dương vây uốn khúc lướt thiên tŕnh Vẫn đứng hàng đầu đám tứ linh Cửa khuyết cung son khi ngự trị Trời cao biển rộng lúc tung hoành Chia ngôi tả hữu song triều nhật Khạc lửa đêm ngày thoắt hiện h́nh Hủy diệt uy danh không lực Mỹ Pháo đài bay rụng giữa đô thành
|
|
Send mail to
Giang_Hoai_Ngoc@yahoo.com with
questions or comments about this web site.
|